Δευτέρα, 20 Ιουνίου 2022 14:43

Μικροαστοί όλων των χωρών ενωθείτε (του Χάρη Ναξάκη)

Γράφει ο Χάρης Ναξάκης, καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Υπάρχει μια κοινωνική ομάδα που δεν χαίρει καμίας εκτίμησης από τους κοσμοπολίτες φιλελεύθερους ή από μιά ορισμένη εκδοχή της αριστεράς , την θεωρούν σχεδόν ένα μίασμα κι αυτοί είναι οι μικροαστοί. Ο απλός δηλαδή μέσος άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο μικροϊδιοκτήτης, ο καταστηματάρχης, ο μικρός έμπορος, ο βιοτέχνης, που άλλοτε είναι επιφυλακτικός και άλλοτε ευέλικτος στις αλλαγές του κοινωνικού περιβάλλοντος, ολίγον πατριαρχικός, παραδοσιακός και ενίοτε συντηρητικός. Ως προς το τελευταίο χαρακτηριστικό έχω μια παρατήρηση. Αλήθεια γιατί τις τελευταίες δεκαετίες ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνικής και εκλογικής βάσης των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη είναι και η εργατική τάξη; Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού στην Ιταλία και την Γερμανία στηρίχθηκε μόνο στους μικροαστούς ή ήταν διαταξική; Κανένας άνθρωπος δεν εξαιρείται από την ροπή για συμμετοχή σε ανήθικες πράξεις. Καμιά πράξη δεν καθαγιάζεται στο όνομα μιας ιδεολογίας ή των καλών προθέσεων.
Οι μικροαστοί είναι μια νόθα τάξη για τους φιλελεύθερους διότι βάζουν εμπόδια, νοθεύουν την αυτορυθμιστική λειτουργία της αγοράς, προκαλούν αθέμιτο ανταγωνισμό στον βασικό πυλώνα της αγοράς που είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι μόνες ικανές για μαζική παραγωγή και οικονομίες κλίμακας. Στην νεοφιλελεύθερη ουτοπία δεν έχουν θέση τα μπακάλικα, οι μικροί αγρότες, οι μάστοροι, η μικρή βιοτεχνία. Η συγκέντρωση του κεφαλαίου και το αόρατο χέρι της αγοράς αργά ή γρήγορα θα αποκαθάρει την αγορά από αυτές τις δυσλειτουργικές ομάδες. Συν τοις άλλοις, κάθε κοσμοπολίτης φιλελεύθερος που σέβεται τον ναρκισσιστικό εαυτό του οφείλει να μισεί τα “συντηρητικά” όρια που θέτει η ζωή ενός μικροαστού- οικογένεια, παράδοση, ήθη και έθιμα- γιατί μόνο έτσι μπορεί να υπηρετήσει την εγωιστική επιδίωξη του ατομικού κέρδους και να απολαμβάνει χωρίς δεσμεύσεις, ελεύθερα, την ατομική του ανεξαρτησία.
Οι μικροαστοί, οι μικροϊδιοκτήτες, είναι όμως και για ορισμένες εκφάνσεις της αριστεράς μια νόθα τάξη. Ανάμεσα στους δυο γίγαντες του καπιταλιστικού συστήματος, την αστική τάξη της οποίας πλέκει το εγκώμιο ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο και στον μεσσία της νέας κοινωνίας το προλεταριάτο υπάρχει ένα εμπόδιο, η μικροϊδιοκτησία, η μικρή εμπορευματική παραγωγή, που δημιουργεί σύγχυση στην ταξική αντιπαλότητα. Η αστική τάξη όμως,που επαναστατικοποιεί σύμφωνα με τον Μαρξ τα μέσα παραγωγής, θα υποτάξει την μικρή εμπορευματική οικονομία στην κεφαλαιοκρατική, αφανίζοντας τους μικροαστούς, έτσι ώστε το προλεταριάτο να εκπληρώσει τον ιστορικό μεσσιανικό του ρόλο. Ο ιστορικός αυτός ντετερμινισμός θεωρεί ότι αναπόφευκτα στο τέλος θα μονομαχήσουν τα δυο καθαρά υποκείμενα της ιστορίας, οι αστοί και οι προλετάριοι, με προδιαγεγραμμένο ποιος θα είναι ο νικητής. Η επανάσταση όμως παρά τις προβλέψεις δεν έγινε στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικά χώρες και η αστική τάξη δεν εξαφάνισε τους μικροαστούς. Ο Λένιν όμως και ο Στάλιν εφαρμόζοντας στην πράξη τις παραπάνω δοξασίες κατέστρεψαν την αγροτική μικροϊδιοκτησία, τους κουλάκους, μετατρέποντάς τους σε εργάτες στις αγροτικές κολλεκτίβες.
Οι μικροαστοί έχουν αναντήρητα ελαττώματα, καμιά κοινωνική τάξη δεν είναι αγία, ο λαός δεν είναι αναμάρτητος, ούτε εκ φύσεως καλός, αλλά έχουν και προτερήματα. Ο αφορισμός κατ' αρχάς ότι “η ιδιοκτησία είναι κλοπή”, ισχύει μεν για την μεγαλοϊδιοκτησία και για τις κυρίαρχες ελίτ, αλλά μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά. Αλήθεια ένα σπίτι, ένα μικρό χωράφι, ένα εμπορικό κατάστημα είναι κλοπή; Αλήθεια οι μικροϊδιοκτήτες είναι αναξιόπιστοι επειδή επιθυμούν διακαώς και το κατορθώνουν σπανίως να γίνουν από μικροί μεγάλοι καπιταλιστές; Οι μικροαστοί επειδή δεν είναι προλετάριοι ή κρατικοί υπάλληλοι, εξαιτίας της μικρής ιδιοκτησίας που κατέχουν έχουν ένα παράθυρο διαφυγής από τον κρατικό, γραφειοκρατικό και επιχειρηματικό έλεγχο, έχουν αυξημένα περιθώρια αυτονομίας και ανεξαρτησίας. Αυτό αποτυπώνει η έκφραση “δεν έχω αφεντικό στο κεφάλι μου”, που εκφράζει το μικροαστικό όνειρο για ανεξαρτησία. Η μαστορική τέχνη, την οποία δυστυχώς ισοπεδώνει η υπερεξειδίκευση, η ατομική δηλαδή ιδιοκτησία σε ένα εύρος γνώσεων, έδινε ελευθερία και έλεγχο στον εργάτη-τεχνίτη σε όλο το εύρος της παραγωγής ενός προϊόντος, από την σύλληψη της ιδέας μέχρι την κατασκευή του. Το σύνολο δε της παραγωγικής διαδικασίας σε μια συντεχνία μαστόρων είχε συνεργατικά χαρακτηριστικά και χαρακτηρίζονταν από συνεχή παραγωγή καινοτομίας. Ο μικροαστός, ανάλογα με το είδος της δραστηριότητας του, έχει σε σχέση με τον βιομηχανικό εργάτη και τον υπάλληλο την ικανότητα να ρυθμίζει τον εργασιακό του χρόνο με μεγαλύτερη ευελιξία και περιθώρια εναλλαγής μεταξύ εργασίας και σχόλης. Η επιτήρηση του χρόνου εργασίας για τον βιομηχανικό εργάτη επικρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι του. Ένας ιδιοκτήτης γης, ενός λαχανόκηπου και ενός σπιτιού, σε σχέση με τον εργάτη γης, που εξαρτάται από τα λίγα μεροκάματα, την “ελεημοσύνη” της κοινότητας και των συγγενών, διαθέτει αυξημένη ελευθερία, την πιθανότητα να δημιουργήσει οικογένεια, έχει αξιοπρέπεια και τον διακατέχει το αίσθημα της αυτοσυντήρησης. Μήπως είναι η ώρα να αποκατασταθεί η τιμή και η υπόληψη των μικροαστών στην ιστορία;

Το άρθρο αυτό γράφτηκε ως μια αναφορά στο βιβλίο “ Ο άλλος Μαρξ” του Έτορε Τσινέλα, ο οποίος προτείνει μια τρίτη ανάγνωση του Μαρξ. Ο ύστερος Μαρξ σύμφωνα με τον Τσινέλα, σε αντιδιαστολή με τον ώριμο Μαρξ του Κεφαλαίου, που θεωρούσε τους μικροαστούς τροχοπέδη στην ταξική αντιπαράθεση των προλεταρίων με τους αστούς, εναποθέτει τις τελευταίες ελπίδες του για αλλαγή στην αρχαϊκή και αγροτική Ρωσσία ή στις πρωτόγονες κοινωνίες. Οι σκόρπιες όμως σκέψεις του Μαρξ πριν τον θάνατο του λίγο μεταβάλλουν τον σκληρό πυρήνα της μαρξικής πίστης στον επίγειο μεσσία, το προλεταριάτο.

 

  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

25 Ιουλίου 2024
Η πρωτοβουλία του Πολιτιστικού-Περιβαλλοντικού Συλλόγου Νεοχωρίου και Αγίας Τριάδας Πρέβεζας να οργανώσει μία ξενάγηση στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Νεοχώρι Πρέβεζας το απόγευμα της Τετάρτης,
25 Ιουλίου 2024
Σύμφωνα με τον Ημερήσιο Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς από την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας αύριο 26 Ιουλίου 2024 ...
25 Ιουλίου 2024
Ανάμεσα στις 6 περιοχές της χώρας που συγκέντρωσαν πανελλαδικά τις περισσότερες καταγγελίες και ελέγχθηκαν κατά προτεραιότητα είναι η Πρέβεζα, ...
25 Ιουλίου 2024
Ξεκινά την Παρασκευή 26 Ιουλίου και για τρεις ημέρες έως τις 28 Ιουλίου, η «3η Έκθεση Τοπικών Προϊόντων και Γαστρονομίας», που διοργανώνεται από το ...
24 Ιουλίου 2024
Μπορεί ο καύσωνας να υποχώρησε από τη Δευτέρα ωστόσο σύμφωνα με ανακοίνωση του Γραφείου Αθλητισμού του Δήμου Πρέβεζας οι πισίνες στο δημοτικό ...

Πολιτική

25 Ιουλίου 2024
Μία προσπάθεια να “συμμαζέψει” την κατάσταση αναφορικά με τις ελλείψεις υποδομών που παρατηρούνται στο εμπορικό λιμάνι Πρέβεζας, αλλά και να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από την απώλεια χρηματοδότησης
24 Ιουλίου 2024
“Τινάχθηκε στον αέρα” η συνεδρίαση του Δ.Σ. του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Πρέβεζας το μεσημέρι της Τετάρτης, λόγω μεγάλης έντασης που δημιουργήθηκε ...
23 Ιουλίου 2024
Με την κατακύρωση του διαγωνισμού και την ανάδειξη της «Σ ΦΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΙΑ Ε.Ε», ως οριστικού αναδόχου, ολοκληρώθηκαν σήμερα οι ...
22 Ιουλίου 2024
Ο νόμος για το 6ήμερο που έφερε η κυβέρνηση των «αρίστων» αφορά σε 330000 επιχειρήσεις. Σήμερα έχουν ξεκινήσει ήδη την προσπάθεια εφαρμογής του ...
18 Ιουλίου 2024
Στη συνεδρίαση του Δ.Σ. της ΔΕΥΑ Πρέβεζας την Τετάρτη υπήρξε (δείτε ΕΔΩ την απόφαση) και θέμα στην ημερήσια διάταξη με τίτλο “Άσκηση καθηκόντων ...

Αθλητισμός

25 Ιουλίου 2024
Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας για την ανάδειξη Νέας Διοίκησης της Ε.Π.Ο. Ο νέος Πρόεδρος κ.Μάκης Γκαγκάτσης ανακοίνωσε τα αξιώματα και τις Επιτροπές της Ομοσπονδίας. Συγκεκριμένα στην
25 Ιουλίου 2024
Την Κυριακή 4/8/2024 ο Ορειβατικός Σύλλογος Πρέβεζας θα πραγματοποιήσει Canyoning στο Πάπιγκο (Μεγάλη Νεφέλη). Το canyoning ή αλλιώς "κατάβαση ...
23 Ιουλίου 2024
Το σκάκι είχε την τιμητική του στην Πρέβεζα στο χρονικό διάστημα 19-21 Ιουλίου, καθώς στο Margarona Royal πραγματοποιήθηκε το Ανοικτό Πρωτάθλημα ...
22 Ιουλίου 2024
Με τους τελικούς αγώνες σε όλες τις κατηγορίες ολοκληρώθηκε το βράδυ της Κυριακής το 13ο Τουρνουά Μπάσκετ 3on3 Πρέβεζας που διεξήχθη στα γήπεδα ...
21 Ιουλίου 2024
Δύο μεγάλες μορφές του ελληνικού μπάσκετ τίμησαν τη δεύτερη ημέρα του 13ου Τουρνουά Μπάσκετ 3on3 Πρέβεζας, δίνοντας ξεχωριστό χρώμα στα παιχνίδια που ...

Πολιτισμός

25 Ιουλίου 2024
Η Κινηματογραφική Λέσχη Πρέβεζας επιμένει θερινά και παρουσιάζει στο δροσερό αύλειο χώρο του Ναυτικού Μουσείου, δίπλα στο νερό. Πέμπτη 25 Ιουλίου Ο τελευταίος ταξιτζής  
24 Ιουλίου 2024
Η Primitive Music ανακοινώνει την εμφάνιση των The Black Heart Procession (San Diego, California - USA), στο Δημοτικό Κηποθέατρο «Γιάννης Ρίτσος» ...
24 Ιουλίου 2024
Καθώς μένει λιγότερος από ένας μήνας για την έναρξη του 1ου Amvrakia Music Festival, ήρθε η ώρα να συστηθούμε και να δώσουμε ορισμένες πληροφορίες ...
24 Ιουλίου 2024
Το Εθνικό Θέατρο σε συνεργασία με το Σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ και με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού πραγματοποιεί ...
23 Ιουλίου 2024
Η Primitive Music ανακοινώνει την εμφάνιση των The Black Heart Procession (San Diego, California - USA), στο Δημοτικό Κηποθέατρο «Γιάννης Ρίτσος» ...