Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία που προκύπτουν από την ιστορική έρευνα του φιλολόγου και συγγραφέα Γρηγορίου Ζάκα σχετικά με την απελευθέρωση της περιοχής από τους Οθωμανούς αναφέρθηκαν τα εξής:
Η εδαφική περιοχή του σημερινού Δήμου Πάργας (υποπεριοχές Φαναρίου και Πάργας), όπως και η υπόλοιπη τουρκοκρατούμενη μέχρι το 1912-13 Ήπειρος, απελευθερώθηκε με τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
-
Η στρατιωτική δύναμη που πολέμησε και απελευθέρωσε την περιοχή του γεωγραφικού τριγώνου μεταξύ Καναλακίου, Πάργας και Παραμυθιάς ήταν το Μικτό Ηπειρωτικό Στράτευμα (ΜΗΣ). Αυτή η δύναμη περιλαμβάνει ευζώνους του τακτικού στρατού και επιπλέον αντάρτες εθελοντές, ντόπιους και από άλλα μέρη του ελλαδικού χώρου.
-
Στις 21 Οκτωβρίου 1912, ημέρα που ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την Πρέβεζα, ο διοικητής του ΜΗΣ Μπότσαρης με δύναμη 150 ανδρών καταλαμβάνει το Καναλάκι και από εκεί οργανώνει την άμυνα της ευρύτερης περιοχής.
-
Μαζί με το Καναλάκι τις τελευταίες μέρες του Οκτωβρίου 1912 απελευθερώθηκαν και άλλα χωριά του Φαναρίου που βρίσκονται νότια και ανατολικά του Αχέροντα αλλά με βαρύ τίμημα. Κάποια από αυτά από τον Οκτώβριο του 1912 και μέχρι το Φλεβάρη του 1913 δέχονται συνεχώς τουρκαλβανικές επιθέσεις.
-
Στις 23 Φεβρουαρίου 1913, ημέρα που η Παραμυθιά υποδέχτηκε τον ελληνικό στρατό, τμήμα της στρατιωτικής δύναμης του Αχέροντα με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Άγγελο Φέτση μπήκε στην Πάργα. Εκεί ο Τούρκος διοικητής Τζελιάμ Μουλιαζίμη παρέδωσε στον Έλληνα αξιωματικό τα κλειδιά της πύλης του κάστρου και η Πάργα πέρασε στον ελληνικό στρατό. Αυτή ήταν η πορεία της απελευθέρωσης στον τουρκοκρατούμενο ηπειρωτικό χώρο το 1912-13 που ξεκίνησε από τη Φιλιππιάδα τις 12 Οκτωβρίου 1912. Το Καναλάκι απελευθερώθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1912 και η Πάργα στις 23 Φεβρουαρίου 1913. Λίγο αργότερα έληξε και ο Α΄ Βαλκανικός πόλεμος που επίσημα επικύρωσε η συνθήκη του Λονδίνου στις 30 Μαΐου του 1913.
