Δευτέρα, 01 Μαρτίου 2021 11:45

Είναι η οικονομία ανήθικη; (του Χάρη Ναξάκη)

Γράφει ο Χάρης Ναξάκης, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Γιατί να μην μπορεί ένας φυλακισμένος να αγοράζει την αναβάθμιση του κελιού του, ένας γιατρός να πουλάει έναντι μιας ετήσιας αμοιβής την διαθεσιμότητα του τηλεφώνου του, δηλαδή να αγοράζουμε χωρίς να περιμένουμε στην ουρά την προνομιακή μας πρόσβαση σε έναν γιατρό, να μην διαθέτουμε το πρόσωπό μας ως διαφημιστικό χώρο και να μην πληρώνονται από το σχολείο τα παιδιά που παίρνουν καλούς βαθμούς; Γιατί να μην αγοράσω την δυνατότητα να καθυστερώ να πάρω τα παιδιά μου από τον παιδικό σταθμό έναντι ενός προστίμου που θα επιβάλλεται από τη διεύθυνσή του ή να μην πουλάμε την υπηκοότητα σε εύπορους μετανάστες; Αυτά είναι ορισμένα από τα ερωτήματα που ο πολιτικός φιλόσοφος Μ. Σαντέλ θέτει στο βιβλίο του “Τί δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα”, εκδόσεις Πόλις, 2016. Είναι όλα για πούλημα, υπάρχουν ηθικά όρια στην αγορά ή η οικονομική επιστήμη είναι από τις ιδρυτικές της αρχές ανήθικη; Το τελευταίο ερώτημα είναι το πιο κρίσιμο και το οποίο ο Μ.Σαντέλ το αφήνει μάλλον αναπάντητο, διότι αρκείται σε μια παράθεση παραδειγμάτων αγοραιοποίησης κοινωνικών σχέσεων και πρακτικών και σε μια έκκληση για μια ηθική οικονομία.

Η οικονομική επιστήμη και ιδιαίτερα η νεοκλασσική φιλελεύθερη εκδοχή της στηρίζεται σε τρεις αρχές: 1. τον μεθοδολογικό ατομικισμό, σύμφωνα με τον οποίο τα οικονομικά φαινόμενα εξηγούνται με υποθέσεις συμπεριφοράς των ατόμων που ακολουθούν τις προτιμήσεις και τις επιθυμίες τους. Για τον λόγο αυτό όποιο βιβλίο οικονομικής θεωρίας κι αν ανοίξεις θα διαβάσεις τον ακόλουθο ορισμό. Οικονομία είναι η επιστήμη που εξετάζει πώς τα άτομα αντιμετωπίζουν το γεγονός ότι οι επιθυμίες τους είναι περισσότερες από τους περιορισμένους πόρους, που είναι διαθέσιμοι για να παραχθούν τα αγαθά με τα οποία θα ικανοποιήσουν αυτές τις επιθυμίες. 2. Την υπόθεση της ορθολογικής συμπεριφοράς σύμφωνα με την οποία οι οικονομικές πράξεις των ατόμων και των οικονομικών μονάδων καθοδηγούνατι από την εξυπηρέτηση του ορθολογικά υπολογισμένου ατομικού συμφέροντος. Η οικονομία είναι η επιστήμη της ορθολογικά υπολογισμένης ιδιωφέλειας. 3. Την υπόθεση για τον χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης. Οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους μόνο ατομιστές, για το λόγο αυτό και για να μην οδηγηθούν σε ένα πόλεμο όλων εναντίον όλων πρέπει ως ορθολογικοί ατομιστές να υπογράψουν μεταξύ τους, σύμφωνα με έναν από τους ιδρυτές της οικονομικής επιστήμης, τον Άνταμ Σμιθ, να κοινωνικό συμβόλαιο με βάση το οποίο η αγορά και ο νόμος θα ρυθμίζουν ειρηνικά το προσωπικό τους συμφέρον, το οποίο ταυτίζεται με την απεριόριστη ικανοποίηση των επιθυμιών τους σε αγαθά. Στο δάσημο βιβλίο του, “ο Πλούτος των Εθνών”, ο Άνταμ Σμιθ θα προσδιορίσει το περιεχόμενο αυτού που ονομάζουμε σήμερα οικονομικό φιλελευθερισμό μέσω ενός παραδείγματος. Δεν προσδοκούμε, λέει, πως θα γευματίσουμε χάρη στην καλοσύνη του φούρναρη, του χασάπη και του ζυθοποιού, αλλά χάρη στο γεγονός πως νιάζονται για το προσωπικό τους συμφέρον. Η καλοσύνη είναι η διαμέσου της αγοράς επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος, διότι οι άνθρωποι είναι τίμιοι μόνο όταν η τιμιότητά τους φέρνει κέρδος, μεγιστοποιεί την ατομική ιδιωφέλεια. Ο άνθρωπος λοιπόν είναι ένας homo economicus, και η απληστία, η επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος, είναι αρετή γιατί δημιουργεί πλούτο, όχι μόνο για τον εαυτό του αλλά και για τους άλλους μέσω της αύξησης των κερδών και της συνακόλουθης αύξησης της απασχόλησης και των εισοδημάτων. Ο εγωισμός, το ορθολογικά υπολογισμένο ατομικό συμφέρον είναι αλτρουισμός, προσφέρει θέσεις εργασίας στους άλλους, γι' αυτό φερθείτε άπληστα όσο θέλετε χωρίς ενοχή. Η μοναδική μορφή κοινωνικοποίησης για τον οικονομικό άνθρωπο κι ακόμα περισσότερο για έναν φιλελεύθερο είναι η αγορά, που διαμέσου αυτής το άτομο πουλάει και αγοράζει τα πάντα (οικονομικός φιλελευθερισμός), ο οποίος βέβαια απαιτεί κι ένα ανάλογο πολιτισμικό περιβάλλον (πολιτισμικός φιλελευθερισμός), το δικαίωμα δηλαδή κάθε ατόμου χωρίς φραγμούς και όρια να βάζει τους δικούς του κανόνες και στόχους, να έχει το δικό του στυλ ζωής.Το υποκείμενο αυτής της κοινωνίας είναι το αυτοαναφορικό άτομο που χαρακτηρίζεται από την καταναλωτική μανία και την επιδίωξη ισχύος, στοιχεία που οδηγούν σε έναν μηδενισμό, σε ένα οντολογικό μηδέν.

Ας επανέλθουμε όμως το παράδειγμα του παιδικού σταθμού που αναφέρει ο Σαντέλ και ας υποθέσουμε ότι είμαστε μόνο ορθολογικοί ατομιστές, όπως διατείνεται η οικονομική επιστήμη, και ότι το αόρατο χέρι της αγοράς αποτυπώνει σε χρήμα τις επιθυμίες μας έτσι ώστε όλα να έχουν ένα αντίτιμο. Θα οδηγούσε αυτό σε έναν κόσμο πιο ειρηνικό, ηθικό, υπεύθυνο και με την προσφιλή γλώσσα της οικονομίας πιο αποδοτικό; Η μετατροπή σε αμοιβόμενη υπηρεσία της υποχρέωσης του ατόμου να μην καθυστερεί στην παραλαβεί των παιδιών του από τον παιδικό σταθμό, η εμπορευματοποίηση μιας υποχρέωσης, η αγοραιοποίηση της ανευθυνότητας, δεν οδηγεί σε αποτροπή της. Αντίθετα μάλιστα τα περιστατικά καθυστέρησης πολλαπλασιάζονται διότι πλέον μπορώ να αγοράσω την ανευθυνότητα, να αντικαταστήσω την ηθική της ευθύνης με χρήμα. Υπάρχει τελικά ηθική στην οικονομία, είναι δυνατόν να είναι κάποιος αλτρουιστής και ταυτόχρονα οικονομικά παραγωγικός; Όχι, διότι στην οικονομική θεωρία και πρακτική ο ορθολογισμός, η ορθολογική επιλογή, ταυτίζεται με την μεγιστοποίηση της ατομικής ωφελιμότητας. Η οικονομική επιστήμη δεν ηθικοποιείται όσο θα συνεχίζει να στηρίζεται στις τρεις αρχές που προαναφέραμε. Ο μόνος ίσως τρόπος διάσωσης του ορθολογισμού είναι να τον διακρίνουμε σε ορθολογισμό της ατομικής συμπεριφοράς (εργαλειακός ορθολογισμός) και σε διυποκειμενικό ορθολογισμό, που περιλαμβάνει εκτός από το εγώ και τον άλλον, αλλά και σ' αυτή την περίπτωση πρέπει να πάρουμε υπόψιν μας και τα συναισθήματα που συγκροτούν μια ηθική συμπεριφορά που ενυπάρχει στη φύση μας. Αν η νέα θρησκεία είναι η οικονομία χρειαζόμαστε λοιπόν επειγόντως οικονομικά άθεους και “οπισθοδρομικούς” που να οργανώσουν την επιβράδυνση της οικονομίας, την εγκατάλειψη της μεγέθυνσης για τη μεγέθυνση, δηλαδή της επιδίωξης να μετατραπεί η κοινωνία σε κοινωνία της αγοράς.

 

 

Διαβάστηκε 1562 φορές
  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

08 Φεβρουαρίου 2023
Το Δ. ΙΕΚ Πρέβεζας απέστειλε το παρακάτω ευχαριστήριο: Με την έναρξη του Εαρινού εξαμήνου κατάρτισης (2023Α΄) του Δ. ΙΕΚ Πρέβεζας, ας μας επιτραπεί να εκφράσουμε δημόσια τις θερμές ευχαριστίες
08 Φεβρουαρίου 2023
Ο Δήμος Πάργας σε συνεργασία με την ΠΕΔ Ηπείρου καλεί τους δημότες που επιθυμούν να συνδράμουν του σεισμόπληκτους συνανθρώπους μας σε Τουρκία και ...
08 Φεβρουαρίου 2023
H Ομάδα πολιτών ΣΩΣΤΕ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ καλεί την Περιφέρεια Ηπείρου και όλες τις παρατάξεις του περιφερειακού συμβουλίου να πάρουν θέση για την ...
07 Φεβρουαρίου 2023
Ο Σύλλογος Εργαζομένων στο Νοσοκομείο Πρέβεζας καλεί τα συνδικάτα και τους Πολίτες της Πρέβεζας στη ΣΥΝΑΥΛΙΑ υπεράσπισης του Δημόσιου Χαρακτήρα ...
08 Νοεμβρίου 2022
Διακοπή ρεύματος εξήγγειλε η ΔΕΔΔΗΕ. Δείτε αναλυτικά:

Πολιτική

07 Φεβρουαρίου 2023
Είχαμε αναφερθεί παλαιότερα στην καθυστέρηση που παρατηρείται στην υλοποίηση των μελετών για το λιμάνι της Πρέβεζας (δείτε ΕΔΩ), η οποία όμως αναδεικνύει ένα μείζον ζήτημα που έχει να κάνει με την
07 Φεβρουαρίου 2023
Την παρακάτω ανακοίνωση εξέδωσε η δημοτική παράταξη "Ανάπτυξη Τώρα": Η ανεξάρτητη δημοτική παράταξη του δημοτικού συμβουλίου Πρέβεζας “Ανάπτυξη ...
07 Φεβρουαρίου 2023
Στο μπλόκο που έστησαν οι αγρότες του Φαναρίου- Πάργας στη γέφυρα Βουβοποτάμου- Γλυκής βρέθηκε ο Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία Νομού ...
06 Φεβρουαρίου 2023
Την παρακάτω ανακοίνωση εξέδωσε η "Ανυπότακτη Κίνηση για τα χωριά και την πόλη της Πρέβεζας": Τη Κυριακή 5/2 πραγματοποιήθηκε συνέλευση της ...
06 Φεβρουαρίου 2023
Οι ερασιτέχνες αλιείς και το κατά πόσο πρέπει να ψαρεύουν στην παραλία της Πρέβεζας αποτελούσαν διαχρονικά θέμα συζήτησης στις συνεδριάσεις του ...

Αθλητισμός

08 Φεβρουαρίου 2023
Ο Ολυμπιακός αναζητά την έκτη συνεχόμενη νίκη του στην Ευρωλίγκα και δοκιμάζεται στην έδρα της Άλμπα Βερολίνου. Ο Σάσα Βεζένκοφ αναμένεται να αγωνιστεί πολύ, καθώς δεν υπάρχει η εναλλακτική
07 Φεβρουαρίου 2023
Η ΑΕΚ αναζητά τη δεύτερη νίκη της στο TOP-16 του BCL κι έχει τον πρώτο λόγο απέναντι στη γαλλική Λιμόζ, ενώ για το Κύπελλο Ολλανδίας στο ποδόσφαιρο η ...
07 Φεβρουαρίου 2023
Με νίκες συνέχισαν τις αγωνιστικές τους υποχρεώσεις τόσο οι κορασίδες όσο και οι παγκορασίδες του ΣΚ Νικόπολη. Το Σάββατο οι παγκορασίδες ...
06 Φεβρουαρίου 2023
Ο Λεβαδειακός δίνει οριακό παιχνίδι απέναντι στον ντεφορμέ Βόλο για την παραμονή του στη Σούπερ Λιγκ. Στην Ιταλία, Βερόνα και Λάτσιο υπόσχονται ...
05 Φεβρουαρίου 2023
Η αναμέτρηση Φιλαθλητικός Πρέβεζας – ΠΑΣ Γιάννινα, για την 13η αγωνιστική του πρωταθλήματος βόλεϊ γυναικών της Α2 Κατηγορίας, ο οποίος ήταν ...

Πολιτισμός

06 Φεβρουαρίου 2023
Η Κινηματογραφική Λέσχη πιστή στην προβολή ταινιών με κινηματογραφικό χαρακτήρα και αισθητική προβάλλει την Τετάρτη 8 Φεβρουαρίου 2023, 21:00 το ...
03 Φεβρουαρίου 2023
Η Οργανωτική Επιτροπή του Καρναβαλικού Κομιτάτου Πρέβεζας απέστειλε την παρακάτω ανακοίνωση: Σε αυτά που απέδειξε στα 18 χρόνια της ιστορίας του ...
31 Ιανουαρίου 2023
Λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της περιοδικής έκθεσης «Μια νέα Πατρίδα: Η Πρέβεζα και οι πρόσφυγες», που φιλοξενείται στην αίθουσα πολλαπλών δράσεων ...
29 Ιανουαρίου 2023
Η Κινηματογραφική Λέσχη πιστή στην προβολή ταινιών με κινηματογραφικό χαρακτήρα και αισθητική προβάλλει την   Τετάρτη 1 Φεβρουαρίου 2023 ...