Τρίτη, 06 Σεπτεμβρίου 2022 16:24

Απογραφή προσφύγων στην Πρέβεζα (1928). Οι άνθρωποι πίσω από τους αριθμούς (του Σπύρου Σκλαβενίτη)

 Γράφει ο Σπύρος Σκλαβενίτης

Αρχειονόμος, δρ. Ιστορίας, προϊστάμενος ΓΑΚ Πρέβεζας

Φέτος συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή. Μια από τις δραματικές συνέπειές της ήταν ο ξεριζωμός του Ελληνισμού από την Ανατολική Θράκη, τη Μικρά Ασία και τον Πόντο και η άφιξη χιλιάδων προσφύγων στο ελληνικό κράτος. Οι πρόσφυγες διασκορπίστηκαν στη χώρα, συμπεριλαμβανομένου και του νομού Πρέβεζας, και εγκαταστάθηκαν είτε σε υπάρχοντες, είτε σε νέους, προσφυγικούς οικισμούς, που δημιουργήθηκαν εξ αρχής. 

Το Τμήμα ΓΑΚ Πρέβεζας, όπως και άλλοι φορείς, αποφάσισε το έτος 2022 να δώσει έμφαση στην ανάδειξη της ιστορίας των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στον νομό μας. Εγκαινιάζουμε λοιπόν από σήμερα μια σειρά σύντομων ιστορικών σημειωμάτων που είναι αφιερωμένα σε πτυχές της παρουσίας των προσφύγων στην Πρέβεζα. Το πρώτο μας σημείωμα λαμβάνει ως αφορμή πρόσφατα δημοσιεύματα του τοπικού τύπου που αναφέρονταν στην απογραφή του προσφυγικού πληθυσμού που καταγράφτηκε στον νομό Πρέβεζας το 1923 και ο οποίος ανερχόταν σε 6163 άτομα. Εφόσον τα στοιχεία αυτής της απογραφής δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στον τύπο, το δικό μας ενδιαφέρον θα στραφεί σε μια άλλη απογραφή, αυτή του 1928, που διενεργήθηκε στις 15-16 Μαΐου του αναφερθέντος έτους.

Καταρχάς θα επισημάνουμε ότι το 1928 ο νομός Πρέβεζας είχε πιο διευρυμένα διοικητικά όρια από εκείνα του 1923 καθώς συνίστατο από τις επαρχίες Πρέβεζας, Φιλιππιάδας και Μαργαριτίου (στις δύο τελευταίες εντάσσονταν και κοινότητες που σήμερα ανήκουν στις υπόλοιπες περιφερειακές ενότητες της Ηπείρου) και επιπλέον περιελάμβανε την επαρχία Λευκάδας, η οποία είχε αποσπαστεί από τον νομό Κέρκυρας και είχε προσαρτηθεί σε αυτόν της Πρέβεζας το 1925.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι τα όρια του νομού ήταν πιο διευρυμένα, ο συνολικός πληθυσμός των προσφύγων στον νομό ήταν μειωμένος σε σχέση με την απογραφή του 1923: το 1928 απογράφτηκαν μόλις 2736 πρόσφυγες. Προφανώς ο τελευταίος αριθμός αντικατοπτρίζει τον πληθυσμό που είχε εγκατασταθεί και παραμείνει πλέον οριστικά στην περιοχή. Οι πρόσφυγες αυτοί κατανέμονταν ως ακολούθως (βλ. διάγραμμα 1): 1938 άτομα στην επαρχία Πρέβεζας (ποσοστό 71%), 302 στην επαρχία Λευκάδας (ποσοστό 11%), 273 στην επαρχία Μαργαριτίου (ποσοστό 10%) και 223 στην επαρχία Φιλιππιάδας (ποσοστό 8%). Τα παραπάνω αριθμητικά δεδομένα των προσφύγων μεταφράζονται σε ένα ποσοστό της τάξης περίπου 3% επί του συνολικού πληθυσμού του τότε νομού Πρέβεζας ή 5,3% αν λάβουμε υπόψη μας τα σημερινά διοικητικά όρια της περιφερειακής ενότητας Πρέβεζας.

Τα ποσοτικά στοιχεία της απογραφής του 1928 θα παρατεθούν στο παράρτημα. Προκρίνουμε να προηγηθεί η ποιοτική ανάλυση των αριθμητικών δεδομένων καθώς η προσεκτική ανάγνωσή τους μπορεί να μας αποκαλύψει τις ιστορίες και τα δράματα των προσφύγων. Θα δώσουμε μόνο δύο παραδείγματα, επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον μας στα δεδομένα της επαρχίας Πρέβεζας, ως πιο αντιπροσωπευτικά του νομού.

diagramma 2

Το πρώτο αφορά στην αναλογία ανδρών και γυναικών στις ηλικίες μεταξύ 20 και 69 ετών όπως αυτές καταγράφηκαν το 1928. Παρατηρούμε ότι στον προσφυγικό πληθυσμό οι γυναίκες είναι πολύ περισσότερες από τους άντρες σε αυτές τις ηλικίες (βλ. διάγραμμα 2), κάτι που δεν ισχύει στον γηγενή πληθυσμό. Πιο συγκεκριμένα, οι γυναίκες πρόσφυγες ήταν 655 έναντι 510 ανδρών με το μεγαλύτερο ποσοστό υπεροχής των γυναικών να εμφανίζεται στις ηλικίες 20-44 ετών. Μεταφέροντας στο 1922 αυτά τα αριθμητικά δεδομένα θα αντιληφθούμε το μέγεθος της εξόντωσης κυρίως του ανδρικού πληθυσμού μεταξύ των ηλικιών 14 και 38 ετών.

Το δεύτερο παράδειγμα αφορά στην δεύτερη γενιά προσφύγων, τη γενιά δηλαδή που γεννήθηκε στην Ελλάδα από πρόσφυγες γονείς. Πρόκειται για τα παιδιά που καταγράφονται σε ηλικία κάτω των 5 ετών το 1928, δηλαδή γεννήθηκαν από το 1924 και έπειτα. Συγκρίνοντας το ποσοστό τους επί του συνολικού προσφυγικού πληθυσμού σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό των γηγενών σε αυτές τις ηλικίες διαπιστώνουμε ότι τα παιδιά των προσφύγων αποτελούν το 6,45% του προσφυγικού πληθυσμού όταν το αντίστοιχο ποσοστό των γηγενών είναι 12,5%. Με άλλα λόγια, τα παιδιά που γεννήθηκαν (ή επιβίωσαν για να απογραφούν το 1928) από πρόσφυγες γονείς, όταν αυτοί εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, ήταν αναλογικά περίπου τα μισά από αυτά που γεννιόνταν από τους γηγενείς. Αντίστοιχα είναι τα δεδομένα και για τις ηλικίες 5-9 ετών. Τα παιδιά των προσφύγων που γεννήθηκαν στις πατρίδες τους και ήρθαν βρέφη στην Ελλάδα αποτελούν το 5,2% του προσφυγικού πληθυσμού όταν οι συνομήλικοι τους γηγενείς αποτελούσαν το 11,78% του αντίστοιχου πληθυσμού. Αυτή η υστέρηση αποκαλύπτει τις δυσκολίες που βίωσαν οι πρόσφυγες τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους και μπορεί να ερμηνευτεί ως αποτέλεσμα της υψηλής παιδικής θνησιμότητας αλλά και της μείωσης της γεννητικότητας εντός του προσφυγικού πληθυσμού. Η μειωμένη γεννητικότητα συνδέεται και με τον μειωμένο αριθμό ανδρών στις ηλικίες 20-44 που επισημάναμε παραπάνω. Από την άλλη, η παιδική θνησιμότητα συνδέεται με τις κακουχίες που υπέστησαν οι πρόσφυγες κατά την απομάκρυνσή τους από τις εστίες τους αλλά και με τις κακές υγειονομικές συνθήκες που αντιμετώπισαν κατά την πρώτη εγκατάσταση τους στον ελλαδικό χώρο.

Το τελευταίο ζήτημα που θα θίξουμε στην αναφορά μας στην απογραφή του 1928 είναι η κατανομή του πληθυσμού στις επαρχίες και τους οικισμούς του νομού, επικεντρώνοντας βέβαια το ενδιαφέρον μας μόνο στις επαρχίες Πρέβεζας, Μαργαριτίου και Φιλιππιάδας. Στην πρώτη από αυτές, από τους 1938 πρόσφυγες, οι 1068, δηλαδή το 55% του συνόλου της επαρχίας ή το 39% του συνόλου των προσφύγων στον νομό, εντοπίζονταν στον Δήμο Πρέβεζας. Από αυτούς, οι 755 έχουν εγκατασταθεί στην πόλη, αποτελώντας πλέον το 8,7% του συνολικού πληθυσμού της. Οι υπόλοιποι βρίσκονταν στους κατεξοχήν προσφυγικούς συνοικισμούς Παντοκράτορα και Σμυρτούλα, και δευτερευόντως στους οικισμούς Αγίας Τριάδας και Αγίου Θωμά, που ανήκαν στα όρια του Δήμου Πρέβεζας. Στην επαρχία Πρέβεζας δημιουργήθηκαν και 2 νέες προσφυγικές κοινότητες, αυτές της (Νέας) Σαμψούντας και της (Νέας) Σινώπης, η οποία περιελάμβανε και τον οικισμό του Αρχαγγέλου, και στις οποίες παρατηρείται, όπως είναι φυσικό, υψηλή συγκέντρωση προσφύγων. Στην επαρχία Φιλιππιάδας οι πρόσφυγες ήταν εγκατεστημένοι κυρίως στον προσφυγικό οικισμό της Νέας Κερασούντας (ο οποίος μετά την απογραφή του 1928 θα αποτελέσει ξεχωριστή κοινότητα) και λίγοι ελάχιστοι στην Νέα Φιλιππιάδα. Τέλος, στην επαρχία Μαργαριτίου ο κύριος όγκος των προσφύγων εντοπιζόταν στην Πάργα και την Πέρδικα (που σήμερα ανήκει στην περιφερειακή ενότητα Θεσπρωτίας). Πέρα από τον Δήμο Πρέβεζας και τις προαναφερθείσες πέντε Κοινότητες (Σαμψούντας, Σινώπης, Νέα Φιλιππιάδας, Πάργας και Πέρδικας), προσφυγική παρουσία εντοπίζεται μόνο σε άλλες 12 κοινότητες, από τις συνολικά 73 των τριών επαρχιών, ωστόσο σε μικρό, σχεδόν αμελητέο ποσοστό, καθώς ο αριθμός των προσφύγων σε αυτές είναι μικρότερος των 10 ατόμων, γεγονός που καταδεικνύει ότι δεν υπήρξε διασπορά των προσφύγων στον νομό αλλά συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένους οικισμούς.

Από τα δεδομένα που παραθέσαμε παραπάνω προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα. Πρώτον, αν και η Πρέβεζα δέχτηκε μεγάλο αριθμό προσφύγων, αυτοί που τελικά εγκαταστάθηκαν μόνιμα ήταν σαφώς πολύ λιγότεροι. Ο πληθυσμός αυτός εντοπίζεται κυρίως στην επαρχία Πρέβεζας (71%) και στο αστικό και διοικητικό κέντρο του νομού (Δήμο Πρέβεζας, 39%) καθώς και στους νέους προσφυγικούς συνοικισμούς που δημιουργήθηκαν. Στον προσφυγικό πληθυσμό υπερτερούσαν οι γυναίκες έναντι των ανδρών, ενώ αυτή η διαφορά είναι ιδιαίτερα αισθητή στις παραγωγικές ηλικίες μεταξύ 20-44 ετών, γεγονός που ανάγεται στις διώξεις, κακουχίες και την εξόντωση που βίωσαν οι πρόσφυγες άνδρες όταν ακόμα βρίσκονταν στις εστίες τους. Τέλος, η γεννητικότητα όπως και η επιβίωση των παιδιών νεαρής ηλικίας του προσφυγικού πληθυσμού υστερεί έναντι των γηγενών, γεγονός που οφείλεται κυρίως στις αντιξοότητες και τις δυσχερείς υγειονομικές συνθήκες που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες τόσο κατά την μετάβασή τους στην Ελλάδα όσο και κατά τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους στην περιοχή μας.

 

Σπύρος Σκλαβενίτης

Δρ. Ιστορίας, προϊστάμενος Τμήματος ΓΑΚ Πρέβεζας

 

Παράρτημα

Αναλυτική απογραφή οικισμών* των τριών επαρχιών (πλην Λευκάδας) του νομού Πρέβεζας στους οποίους απογράφτηκαν πρόσφυγες τον Μάιο του 1928.

 

 

Επαρχία Πρέβεζας

 

 

 

 

Ονομασία Δήμου, Κοινότητας, Οικισμών

Σύνολο πληθυσμού

Πρόσφυγες

Δήμος Πρέβεζας (σύνολο)

10112

1068

Πρέβεζα

8659

755

Αγία Τριάς

211

10

Άγιος Θωμάς

245

29

Μιχαλίτσι

308

10

Μύτικας

344

2

Παντοκράτωρ

174

137

Σμυρτούλα

171

125

 

 

 

Κοινότητα Βρυσούλας

532

8

 

 

 

Κοινότητα Καναλίων (σύνολο)

644

2

Κανάλια

288

2

Καστροσυκιά

234

0

Φλάμπουρα

122

0

 

 

 

Κοινότητα Κορωνησίας

271

5

 

 

 

Κοινότητα Μυρσίνης (σύνολο)

416

1

Μυρσίνη

210

1

Μέγα Δένδρο

206

0

 

 

 

Κοινότητα Πολυστάφυλου

323

1

 

 

 

Κοινότητα Σαμψούντος

522

355

 

 

 

Κοινότητα Σινώπης (σύνολο)

507

498

Σινώπη

384

377

Αρχάγγελος

123

121

 

 

 

 

Επαρχία Φιλιππιάδας

 

 

 

 

Ονομασία Κοινότητας, Οικισμών

Σύνολο πληθυσμού

Πρόσφυγες

 

 

 

Κοινότητα Θεσπρωτικού

1538

4

 

 

 

Κοινότητα Νέας Φιλιππιάδος (σύνολο)

2912

216

Νέας Φιλιππιάς

1530

37

Ελευθεροχώτιον

652

0

Νέα Κερασούς

237

179

Προφήτης Ηλίας

244

0

Ρωμιά

249

0

 

 

 

Κοινότητα Πλατανούσης

1005

3

 

 

 

 

Επαρχία Μαργαριτίου

 

 

 

 

Ονομασία Κοινότητας, Οικισμών

Σύνολο πληθυσμού

Πρόσφυγες

 

 

 

Κοινότητα Αγιάς

906

2

 

 

 

Κοινότητα Ανθούσας

539

2

 

 

 

Κοινότητα Ελευθερίου (σύνολο)

451

2

Ελευθέριον

409

2

Πυργί

42

0

 

 

 

Κοινότητα Μαργαριτίου

1712

1

 

 

 

Κοινότητα Πάργας (σύνολο)

1496

150

Πάργα

1442

150

Αγία Κυριακή

54

0

 

 

 

Κοινότητα Πέρδικας (σύνολο)

1411

115

Πέρδικα

1376

115

Κεφαλάρι

35

0

 

 

 

Κοινότητα Σταυροχωρίου

243

1

 

* Σημείωση: διατηρείται η ορθογραφία και η ορολογία της έκδοσης της απογραφής. Σημειώνονται μόνο οι κοινότητες στις οποίες απογράφτηκαν πρόσφυγες. Σημειώνεται τέλος το σύνολο των οικισμών που αποτελούσαν τις εν λόγω κοινότητες, ανεξαρτήτως αν απογράφτηκαν πρόσφυγες σε αυτούς.

 

 

Διαβάστηκε 3064 φορές
  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

03 Δεκεμβρίου 2022
Την τελευταία του πνοή, έχοντας τραυματιστεί θανάσιμα από όπλο, άφησε 19χρονος σμηνίτης στη Μονάδα Υποστήριξης FOB AKTION το πρωί του Σαββάτου, σύμφωνα με το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας.
02 Δεκεμβρίου 2022
  Η Ένωση Αστυνομικών Υπαλλήλων Πρέβεζας διοργάνωσε σήμερα Παρασκευή, ακόμη μία επιτυχημένη εθελοντική αιμοδοσία στο κτίριο της Διεύθυνσης ...
02 Δεκεμβρίου 2022
Ο Δήμος Πάργας τιμώντας τη μνήμη και το έργο του ποιητή και στιχουργού Άλκη Αλκαίου,  θα ονοματοδοτήσει την Πλατεία «Αλκης Αλκαίος», 10 χρόνια ...
02 Δεκεμβρίου 2022
Ανακοινώνεται ότι για την επόμενη εβδομάδα τα δρομολόγια που θα ακολουθεί η Κινητή Αστυνομική Μονάδα στο Νομό Πρέβεζας, έχουν οριστεί ως ...

Πολιτική

01 Δεκεμβρίου 2022
Είκοσι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ κατέθεσαν Ερώτηση στη Βουλή προς τον Υπουργό Οικονομικών με θέμα: "Να ανακληθούν οι υποχρεωτικές αποσπάσεις εργαζομένων από τη ΔΟΥ Ιωαννίνων στη ΔΟΥ Πρέβεζας, να
01 Δεκεμβρίου 2022
Ο δημοτικός σύμβουλος της “Δημοτικής Συνεργασίας” Παύλος Σαραμπασίνας στη χθεσινή συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Πρέβεζας, προχώρησε σε πρόταση ...
01 Δεκεμβρίου 2022
“Σκληρή κριτική” δέχθηκε ο Δήμαρχος Πρέβεζας Νίκος Γεωργάκος για τους χειρισμούς του στο ζήτημα της απομάκρυνσης των αμιαντοκατασκευών από σπίτια ...
29 Νοεμβρίου 2022
Σε εκ νέου συνεδρίαση την Κυριακή στις 11 το πρωί στη Θεοφάνειο Αίθουσα Τέχνης οδηγήθηκε εν τέλει η συνεδρίαση της δημοτικής κίνησης “Στροφή στο ...
29 Νοεμβρίου 2022
Την πόλη της Πρέβεζας θα επισκεφθεί το Σάββατο 10 Δεκεμβρίου ο Γενικός Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας ...

Αθλητισμός

01 Δεκεμβρίου 2022
Βρισκόμαστε στα μισά της τελευταίας αγωνιστικής των ομίλων του Μουντιάλ, σήμερα θα προκύψουν ακόμα δύο ζευγάρια για τη φάση των «16». Ο Καναδάς έχει ήδη αποκλειστεί, η Ισπανία είναι η πιο άνετη
30 Νοεμβρίου 2022
Τα δύο πρώτα ζευγάρια για τη «φάση των 16» έγιναν γνωστά εχθές, σήμερα θα μάθουμε ακόμα δύο. «Άνετη» η Γαλλία, θα δώσουν μάχη οι υπόλοιπες 7 ομάδες. ...
29 Νοεμβρίου 2022
Βγαίνουν τα... κομπιουτεράκια στο Μουντιάλ. Εκκίνηση της 3ης και τελευταίας αγωνιστικής και εκτός του αποκλεισμένου Κατάρ, οι υπόλοιπες 7 ομάδες του ...
29 Νοεμβρίου 2022
Τη νίκη με σκορ 26-42 σημείωσε η ομάδα των κορασίδων της Νικόπολης απέναντι στην ομάδα του ΠΥΡΡΟΥ ΑΡΤΑΣ . Τα κορίτσια της Νικόπολης ...
28 Νοεμβρίου 2022
Ολοκληρώνεται και η δεύτερη αγωνιστική στο Μουντιάλ με τα παιχνίδια από τον 7ο και τον 8ο όμιλο. Στο πρόγραμμα υπάρχουν, επίσης, δύο αναμετρήσεις για ...

Πολιτισμός

02 Δεκεμβρίου 2022
Με αφορμή τον εορτασμό της «Διεθνούς Ημέρας Μουσείων» 2022 (18η Μαΐου) τα τέσσερα Αρχαιολογικά Μουσεία της Ηπείρου, Άρτας, Ηγουμενίτσας, Ιωαννίνων και Νικόπολης σχεδίασαν και υλοποιούν από κοινού την
02 Δεκεμβρίου 2022
Σας περιμένουμε στη Μποτίλια στο πέλαγο για μια ζεστή Jazz&Blues βραδιά. West Coast unplugged: Σοφία Κυριάκη, πλήκτρα-φωνή Δανάη ...
02 Δεκεμβρίου 2022
Το Θεατρικό Εργαστήρι Πρέβεζας παρουσιάζει το βραβευμένο κείμενο του Κώστα Λάκη “Ο Μπεχτσής/ Ο Νυχτοφύλακας” Παραστάσεις: Κάστρο Αγίου ...
01 Δεκεμβρίου 2022
Εκδηλώσεις για το ρεμπέτικο στην πόλη μου 2-4 Δεκεμβρίου 2022 Το «Ένα ρεμπέτικο θα σου πω... Εκδηλώσεις για το ρεμπέτικο στην πόλη μου» είναι ...
28 Νοεμβρίου 2022
Η Κινηματογραφική Λέσχη Πρέβεζας ανοίγει τις πύλες τις στο 8ο αφιέρωμα για το Ιταλικό Σινεμά στην Ελλάδα από την προσεχή Τετάρτη 30 Νοεμβρίου (21:00) ...