Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2022 11:13

Σασμός : το δικαστήριο της κοινότητας (του Χάρη Ναξάκη)

Γράφει ο Χάρης Ναξάκης, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Οι ερινύες, Αληκτώ (της οργής), Μέγαιρα (του μίσους), Τισιφόνη (της εκδίκησης) ήταν χθόνιες θεές με αποκρουστικά χαρακτηριστικά, που κατοικούσαν στον Άδη και η αποστολή τους ήταν η τιμωρία όσων είχαν διαπράξει ηθικά εγκλήματα ή εγκλήματα κατά της φυσικής τάξης και αρμονίας του κόσμου. Συχνά οι θνητοί τις επικαλούνταν όταν ήθελαν να καταραστούν έναν εχθρό τους για να τον τιμωρήσουν είτε με φρικιαστικό θάνατο είτε οδηγώντας τον στην τρέλα με τις κραυγές τους. Ο βίος όμως και η πολιτεία των ερινύων τελείωσε όταν καταδίωξαν τον Ορέστη που είχε σκοτώσει την μητέρα του Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της για να τους εκδικηθεί για την δολοφονία του πατέρα του. Ο Ορέστης σώζεται από τον θεό Απόλλωνα που τον απάλλαξε από το μίασμα του φόνου και στη συνέχεια από την απόφαση της θεάς Αθηνάς να διεξαχθεί δίκη, με θνητούς δικαστές, σε δικαστήριο, στον Άρειο Πάγο και στο οποίο αθωώνεται. Έκτοτε οι ερινύες γίνονται ευμενίδες, θεές της ευλογίας ή καλύτερα οι άνθρωποι-δικαστές γίνονται κατά μια έννοια ερινύες. Ο μύθος περιγράφει μια από τις κορυφαίες ιδρυτικές πράξεις της Αθηναϊκής δημοκρατίας, την θεσμοθέτηση της δίκης, την κατάργηση της αυτοδικίας. Η γέννηση της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα είναι σύμφυτη με την γέννηση του νόμου, των υποχρεώσεων και των απαγορεύσεων, που θεσμίζονται από τους πολίτες εντός του δήμου, διότι υπήρχε η βαθιά πεποίθηση ότι από την συγκρότηση του σύμπαντος, αλλά και του ανθρωπογενούς κόσμου, συνυπάρχουν οι δυνάμεις της διχόνοιας αλλά και της συμφιλίωσης, της ενότητας. Ποιος θα ρυθμίσει αυτές τις δυνάμεις που είναι ιδρυτικές της ύπαρξης, ο θεόσταλτος νόμος ή η φύση; Ποιος θα αποτρέψει τον εμφύλιο στον οίκο ή στην πόλη; Η αυτοθεσμισμένη κοινωνία, που εντός του δημόσιου χώρου, στην Εκκλησία του Δήμου, θεσμοθετεί δικαιώματα, υποχρεώσεις και απαγορεύσεις, που περιορίζουν την αυτοδικία και καθιερώνουν την αμνηστία για όσα κακά έγιναν στο παρελθόν. Ο νόμος ως ανθρώπινο κατασκεύασμα, σχετικό και μεταβλητό, θα ρυθμίζει τα ανθρώπινα.

Γνωρίζουμε βέβαια από τις μελέτες των ανθρωπολόγων ότι από τα πρώτα του βήματα ο χόμο σάπιενς είχε επίγνωση ότι ήταν φορέας της παράφρονης παραβίασης του μέτρου, που οδηγούσε σε εμφύλιες σφαγές. Σε πολλές “πρωτόγονες” φυλές ήταν συνήθης πρακτική, ως τεχνική συμφιλίωσης, να χρησιμοποιείται η ανταλλαγή γυναικών ανάμεσα σε οικογένειες, ώστε να τελειώσει ο πόλεμος χάρη σ' έναν γάμο ανάμεσα στα αντίπαλα γένη. Η ειρηνική συνύπαρξη επιτυγχάνεται από την μεταστροφή της διχόνοιας, ενός εχθρικού συναισθήματος σε θετικό, μέσω ενός δεσμού ταύτισης, του γάμου. Άλλες τεχνικές συμφιλίωσης ήταν ο θεσμός του συμβουλίου των σοφών γερόντων για την επίλυση διαφορών, αλλά και τα διάφορα τελετουργικά και οι γιορτές που ελάμβαναν χώρα για να κατευνάσουν τα πάθη.

Δυο χωριανοί σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης τσακώθηκαν, ο ένας μαχαίρωσε τον άλλον, που εισήχθηκε στο νοσοκομείο. Η γυναίκα του τραυματισμένου, έχοντας επίγνωση του επαπειλούμενου εμφυλίου, πρόλαβε πριν ο άντρας της βγει από το νοσοκομείο με προληπτικό σασμό να δώσει το ένα της παιδί στον θύτη να το βαφτίσει. Η μη αποδοχή του σασμού θεωρείται χειρότερη από φόνο, όποιος τον παραβιάσει είναι μίασμα. Τί είναι όμως ο θεσμός του σασμού στα ορεινά της Κρήτης; Σασμός: συμφιλίωση, συμβιβασμός, σάζω (φτιάχνω). Σιάστες: διαμεσολαβητές, μεσίτες, συνήθως γέροντες ή πρόσωπα κύρους ή δάσκαλοι, γιατροί και ιερείς. Οι διαπραγματεύσεις, συνήθως μετά από φόνο, ζωοκλοπή, τραυματισμό, για να μην γενικευτεί ο κύκλος του αίματος διαρκούν μήνες και αν είναι επιτυχείς επικυρώνεται η συμφιλίωση με βάπτιση ή γάμο. Η συμφιλιωτική δύναμη του σασμού είναι τέτοια που στα ορεινά της Κρήτης δεν θα υπήρχε κοινωνική ισορροπία χωρίς αυτόν, άλλωστε σχεδόν πάντα το αποτέλεσμα ενός σασμού γίνεται αποδεκτό από τα δικαστήρια. Το γεγονός αυτό και κυρίως η ειρήνευση της κοινότητας, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, καταδεικνύει την σοφία των κοινοτήτων σε κοινωνικές πρακτικές διαχείρισης και περιορισμού της διχόνοιας. Δεν πρόκειται για μια καρικατούρα απονομής δικαιοσύνης, για έναν αρχαϊσμό που επιβιώνει, αλλά για υψηλού επιπέδου μάθημα του τρόπου θεσμοθέτησης ορίων αποτροπής της ύβρεος. Είναι άξιο λόγου ότι και επί ενετοκρατίας στην Κρήτη γινόταν σασμός- οι αντίπαλες οικογένειες υπέγραφαν συμφωνητικό ενώπιον νοτάριου (συμβολαιογράφου).

Από την αυτοθέσμιση στην κλασσική Ελλάδα – οι νόμοι αποφασίζονται στην συνέλευση του δήμου- την σοφία των “πρωτόγονων” κοινοτήτων, τον σασμό στην Κρήτη, έχουμε σήμερα οδηγηθεί στις μεταμοντέρνες ολιγαρχικές δημοκρατίες, η αγορά και οι νόμοι που της αντιστοιχούν ρυθμίζουν το ατομικό μας συμφέρον. Το προσωπικό συμφέρον είναι όμως ανταγωνιστικό και όχι συμφιλιωτικό. Το άτομο αυτό το μόνο που ξέρει είναι ότι η επίλυση των διαφορών γίνεται με το να κάνουμε αγωγές στα δικαστήρια. Η συμφιλίωση είναι μια ικανότητα, ένα συναίσθημα, που συναντάμε σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, η δε ηθική της συμφιλίωσης μας υπενθυμίζει ότι το άτομο αλληλεξαρτάται από το βλέμμα του άλλου και δεν είναι το νεωτερικό κατασκεύασμα του αυτόνομου και ορθολογικού ανθρώπου. Είναι επείγον σήμερα οι κοινότητες των ανθρώπων να θεσμοθετήσουν νέα είδη σασμών για την ειρηνική τους συνύπαρξη.

 

Διαβάστηκε 3263 φορές
  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

06 Οκτωβρίου 2022
Αποφασισμένοι να υπερασπιστούν το δημόσιο χαρακτήρα του Νοσοκομείου Πρέβεζας δηλώνουν οι εργαζόμενοι του Νοσοκομείου, οι οποίοι θα προχωρήσουν σε σειρά δυναμικών κινητοποιήσεων το επόμενο διάστημα,
06 Οκτωβρίου 2022
Τροχαίο ατύχημα χωρίς ευτυχώς τραυματισμό σημειώθηκε λίγο μετά τις 13:00 στην περιοχή Βαθύ της Πρέβεζας. Πιο συγκεκριμένα οδηγός ι.χ. ...
06 Οκτωβρίου 2022
Ενημερώθηκε, μεσημβρινές ώρες της Τετάρτης, η Λιμενική Αρχή Πρέβεζας, από το Κέντρο Άμεσης Δράσης (Κ.Α.Δ.) του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ., για πυρκαγιά σε Ι/Φ ...
06 Οκτωβρίου 2022
Με αποκαλυπτικό του ρεπορτάζ (δείτε ΕΔΩ) το atpreveza.gr σας είχε παρουσιάσει το “φιάσκο” της απώλειας της χρηματοδότησης των 290.000 ευρώ από το ...
06 Οκτωβρίου 2022
Έχουμε αναφερθεί μέσω αρθρογραφίας μας στο atpreveza.gr (δείτε ΕΔΩ) στο χορηγικό πρόγραμμα του Digital Beach Summit και στο γεγονός ότι η δημοτική ...

Πολιτική

06 Οκτωβρίου 2022
Ανοιχτή πολιτική εκδήλωση διοργανώνει η Οργάνωση Μελών  Καναλακίου-Πάργας ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία τη Τετάρτη 12 Οκτωβρίου 2022, στις 7:30μμ, στο κέντρο «Τέρψις» στο Καναλάκι.
05 Οκτωβρίου 2022
Έχουμε αναφερθεί σε παλαιότερα ρεπορτάζ μας (δείτε ΕΔΩ και ΕΔΩ) στις προκλητικές εκπτώσεις σε αναθέσεις έργων στη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και ...
04 Οκτωβρίου 2022
Παρατηρώντας τα γενικότερα “στατιστικά” της κοινοβουλευτικής δραστηριότητας, εντύπωση προκαλεί η ανάλογη επίδοση του κυβερνητικού βουλευτή της ...
29 Σεπτεμβρίου 2022
Η “σύγκρουση” ανάμεσα στην Περιφέρεια Ηπείρου και τον ΑΣΔΣΑ (Αναγκαστικό Σύνδεσμο Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων της Περιφέρειας Ηπείρου) καλά κρατεί, ...

Αθλητισμός

06 Οκτωβρίου 2022
Γράφει για το Foxbet ο Κωστής Μητσέας Γεμάτο το σημερινό κουπόνι. Γιουρόπα Λιγκ, Κόνφερενς Λιγκ, Ευρωλίγκα, επιλογές για όλα τα γούστα… Στον τρίτο Όμιλο του Γιουρόπα, Ρόμα και Μπέτις αρχικά
05 Οκτωβρίου 2022
Γράφει για το Foxbet ο Κώστας Φίλιος Τα φάουλ δεν πήγαν όπως τα περιμέναμε χτες, με τη Νάπολι να κάνει πάρτι μέσα στο Άμστερνταμ. Παραμένουμε στο ...
04 Οκτωβρίου 2022
Γράφει ο Κώστας Φίλιος για το Foxbet Οι αγώνες του Τσάμπιονς Λιγκ σχεδόν μονοπωλούν το ενδιαφέρον στο σημερινό πρόγραμμα. Κύρια επιλογή μας ...
04 Οκτωβρίου 2022
Στο πλαίσιο του εορτασμού της Πανελλήνιας Ημέρας Σχολικού Αθλητισμού στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, στο 2ο Γενικό Λύκειο Πρέβεζας πραγματοποιήθηκαν ...
03 Οκτωβρίου 2022
Την 3η tour-level νίκη της καριέρας και τη 2η στις 2 τελευταίες εβδομάδες πανηγύρισε η Δέσποινα Παπαμιχαήλ, η οποία επέστρεψε από το 1-6, 1-3 και ...

Πολιτισμός

03 Οκτωβρίου 2022
Η Κινηματογραφική Λέσχη Πρέβεζας σας προσκαλεί την Τετάρτη 12 Οκτώβρη στις 8,00μμ στον κινηματογράφο ΟΑΣΗ ,όπου θα προβληθούν δύο βραβευμένες ταινίες μικρού μήκους, σε σενάριο και σκηνοθεσία του
28 Σεπτεμβρίου 2022
Η ταινία μυθοπλασίας «Μαγνητικά Πεδία» του σκηνοθέτη Γιώργου Γούση επελέγη για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην 95η διοργάνωση βραβείων OSCAR με ...
25 Σεπτεμβρίου 2022
Άλλη μία διοργάνωση του Photometria Festival ξεκίνησε στην πόλη των Ιωαννίνων, με εκθέσεις, σεμινάρια, ομιλίες, προβολές ταινιών, για όλα τα γούστα. ...
22 Σεπτεμβρίου 2022
Η ομάδα τέχνης «ΦΑΟΣ» ανεβάζει στο Ρωμαϊκό Ωδείο της Νικόπολης στις 25 Σεπτεμβρίου, στις 21:00, τη θεατρική παράσταση «Είλωτες». Οι "Είλωτες" ...
20 Σεπτεμβρίου 2022
Ο Δήμος Ζηρού και ο Περιβαλλοντικός - Πολιτιστικός Σύλλογος πρ. Δήμου Θεσπρωτικού μας προσκαλούν στην τιμητική εκδήλωση η οποία θα πραγματοποιηθεί ...