Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2022 11:13

Σασμός : το δικαστήριο της κοινότητας (του Χάρη Ναξάκη)

Γράφει ο Χάρης Ναξάκης, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Οι ερινύες, Αληκτώ (της οργής), Μέγαιρα (του μίσους), Τισιφόνη (της εκδίκησης) ήταν χθόνιες θεές με αποκρουστικά χαρακτηριστικά, που κατοικούσαν στον Άδη και η αποστολή τους ήταν η τιμωρία όσων είχαν διαπράξει ηθικά εγκλήματα ή εγκλήματα κατά της φυσικής τάξης και αρμονίας του κόσμου. Συχνά οι θνητοί τις επικαλούνταν όταν ήθελαν να καταραστούν έναν εχθρό τους για να τον τιμωρήσουν είτε με φρικιαστικό θάνατο είτε οδηγώντας τον στην τρέλα με τις κραυγές τους. Ο βίος όμως και η πολιτεία των ερινύων τελείωσε όταν καταδίωξαν τον Ορέστη που είχε σκοτώσει την μητέρα του Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της για να τους εκδικηθεί για την δολοφονία του πατέρα του. Ο Ορέστης σώζεται από τον θεό Απόλλωνα που τον απάλλαξε από το μίασμα του φόνου και στη συνέχεια από την απόφαση της θεάς Αθηνάς να διεξαχθεί δίκη, με θνητούς δικαστές, σε δικαστήριο, στον Άρειο Πάγο και στο οποίο αθωώνεται. Έκτοτε οι ερινύες γίνονται ευμενίδες, θεές της ευλογίας ή καλύτερα οι άνθρωποι-δικαστές γίνονται κατά μια έννοια ερινύες. Ο μύθος περιγράφει μια από τις κορυφαίες ιδρυτικές πράξεις της Αθηναϊκής δημοκρατίας, την θεσμοθέτηση της δίκης, την κατάργηση της αυτοδικίας. Η γέννηση της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα είναι σύμφυτη με την γέννηση του νόμου, των υποχρεώσεων και των απαγορεύσεων, που θεσμίζονται από τους πολίτες εντός του δήμου, διότι υπήρχε η βαθιά πεποίθηση ότι από την συγκρότηση του σύμπαντος, αλλά και του ανθρωπογενούς κόσμου, συνυπάρχουν οι δυνάμεις της διχόνοιας αλλά και της συμφιλίωσης, της ενότητας. Ποιος θα ρυθμίσει αυτές τις δυνάμεις που είναι ιδρυτικές της ύπαρξης, ο θεόσταλτος νόμος ή η φύση; Ποιος θα αποτρέψει τον εμφύλιο στον οίκο ή στην πόλη; Η αυτοθεσμισμένη κοινωνία, που εντός του δημόσιου χώρου, στην Εκκλησία του Δήμου, θεσμοθετεί δικαιώματα, υποχρεώσεις και απαγορεύσεις, που περιορίζουν την αυτοδικία και καθιερώνουν την αμνηστία για όσα κακά έγιναν στο παρελθόν. Ο νόμος ως ανθρώπινο κατασκεύασμα, σχετικό και μεταβλητό, θα ρυθμίζει τα ανθρώπινα.

Γνωρίζουμε βέβαια από τις μελέτες των ανθρωπολόγων ότι από τα πρώτα του βήματα ο χόμο σάπιενς είχε επίγνωση ότι ήταν φορέας της παράφρονης παραβίασης του μέτρου, που οδηγούσε σε εμφύλιες σφαγές. Σε πολλές “πρωτόγονες” φυλές ήταν συνήθης πρακτική, ως τεχνική συμφιλίωσης, να χρησιμοποιείται η ανταλλαγή γυναικών ανάμεσα σε οικογένειες, ώστε να τελειώσει ο πόλεμος χάρη σ' έναν γάμο ανάμεσα στα αντίπαλα γένη. Η ειρηνική συνύπαρξη επιτυγχάνεται από την μεταστροφή της διχόνοιας, ενός εχθρικού συναισθήματος σε θετικό, μέσω ενός δεσμού ταύτισης, του γάμου. Άλλες τεχνικές συμφιλίωσης ήταν ο θεσμός του συμβουλίου των σοφών γερόντων για την επίλυση διαφορών, αλλά και τα διάφορα τελετουργικά και οι γιορτές που ελάμβαναν χώρα για να κατευνάσουν τα πάθη.

Δυο χωριανοί σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης τσακώθηκαν, ο ένας μαχαίρωσε τον άλλον, που εισήχθηκε στο νοσοκομείο. Η γυναίκα του τραυματισμένου, έχοντας επίγνωση του επαπειλούμενου εμφυλίου, πρόλαβε πριν ο άντρας της βγει από το νοσοκομείο με προληπτικό σασμό να δώσει το ένα της παιδί στον θύτη να το βαφτίσει. Η μη αποδοχή του σασμού θεωρείται χειρότερη από φόνο, όποιος τον παραβιάσει είναι μίασμα. Τί είναι όμως ο θεσμός του σασμού στα ορεινά της Κρήτης; Σασμός: συμφιλίωση, συμβιβασμός, σάζω (φτιάχνω). Σιάστες: διαμεσολαβητές, μεσίτες, συνήθως γέροντες ή πρόσωπα κύρους ή δάσκαλοι, γιατροί και ιερείς. Οι διαπραγματεύσεις, συνήθως μετά από φόνο, ζωοκλοπή, τραυματισμό, για να μην γενικευτεί ο κύκλος του αίματος διαρκούν μήνες και αν είναι επιτυχείς επικυρώνεται η συμφιλίωση με βάπτιση ή γάμο. Η συμφιλιωτική δύναμη του σασμού είναι τέτοια που στα ορεινά της Κρήτης δεν θα υπήρχε κοινωνική ισορροπία χωρίς αυτόν, άλλωστε σχεδόν πάντα το αποτέλεσμα ενός σασμού γίνεται αποδεκτό από τα δικαστήρια. Το γεγονός αυτό και κυρίως η ειρήνευση της κοινότητας, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, καταδεικνύει την σοφία των κοινοτήτων σε κοινωνικές πρακτικές διαχείρισης και περιορισμού της διχόνοιας. Δεν πρόκειται για μια καρικατούρα απονομής δικαιοσύνης, για έναν αρχαϊσμό που επιβιώνει, αλλά για υψηλού επιπέδου μάθημα του τρόπου θεσμοθέτησης ορίων αποτροπής της ύβρεος. Είναι άξιο λόγου ότι και επί ενετοκρατίας στην Κρήτη γινόταν σασμός- οι αντίπαλες οικογένειες υπέγραφαν συμφωνητικό ενώπιον νοτάριου (συμβολαιογράφου).

Από την αυτοθέσμιση στην κλασσική Ελλάδα – οι νόμοι αποφασίζονται στην συνέλευση του δήμου- την σοφία των “πρωτόγονων” κοινοτήτων, τον σασμό στην Κρήτη, έχουμε σήμερα οδηγηθεί στις μεταμοντέρνες ολιγαρχικές δημοκρατίες, η αγορά και οι νόμοι που της αντιστοιχούν ρυθμίζουν το ατομικό μας συμφέρον. Το προσωπικό συμφέρον είναι όμως ανταγωνιστικό και όχι συμφιλιωτικό. Το άτομο αυτό το μόνο που ξέρει είναι ότι η επίλυση των διαφορών γίνεται με το να κάνουμε αγωγές στα δικαστήρια. Η συμφιλίωση είναι μια ικανότητα, ένα συναίσθημα, που συναντάμε σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, η δε ηθική της συμφιλίωσης μας υπενθυμίζει ότι το άτομο αλληλεξαρτάται από το βλέμμα του άλλου και δεν είναι το νεωτερικό κατασκεύασμα του αυτόνομου και ορθολογικού ανθρώπου. Είναι επείγον σήμερα οι κοινότητες των ανθρώπων να θεσμοθετήσουν νέα είδη σασμών για την ειρηνική τους συνύπαρξη.

 

Διαβάστηκε 2843 φορές
  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

19 Μαϊος 2022
Σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην πύλη της αεροπορικής βάσης του Ακτίου την Κυριακή 22 Μαΐου καλεί η Επιτροπή Ειρήνης Πρέβεζας. Σε σχετική ανακοίνωση η Επιτροπή αναφέρει: Νέες και νέοι,
19 Μαϊος 2022
Την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων τίμησε ο δήμος Πρέβεζας με μια συμβολική εκδήλωση που διοργάνωσε το απόγευμα της Τετάρτης σε ...
19 Μαϊος 2022
Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000, η Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κοιλάδας Αχελώου και Αμβρακικού κόλπου προσκαλεί το κοινό σε ...
19 Μαϊος 2022
Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την κορύφωση της γενοκτονίας του ελληνισμού του Πόντου, ο Δήμαρχος Ζηρού κ. Νικόλαος Καλαντζής, προέβη στο ...
19 Μαϊος 2022
Το Επιμελητήριο Πρέβεζας ενημερώνει τις επιχειρήσεις μέλη του ότι με την Υπουργική Απόφαση 27397, αρ. φυλ. 2369, ανακοινώθηκαν τα νέα μέτρα από 16 ...

Πολιτική

19 Μαϊος 2022
Πανηγυρικό και πομπώδες ύφος είχε η δήλωση του Δημάρχου Πρέβεζας Νίκου Γεωργάκου, σχετικά με την υπογραφή σύμβασης για την προμήθεια, εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία ενός Φωτοβολταϊκού Σταθμού
19 Μαϊος 2022
Θετικά γνωμοδότησε η Επιτροπή Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το έργο της κατασκευής και λειτουργίας του ...
19 Μαϊος 2022
Η Πανσπουδαστική Κίνηση Συνεργασίας (ΠΚΣ) είναι η φοιτητική παράταξη που επικράτησε στις εκλογές των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων όλης της χώρας, ...
18 Μαϊος 2022
Μετά την πλήρη ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων όλων των εκλογικών τμημάτων ανά την επικράτεια, με βάση τα εκλογικά αποτελέσματα που έχει στη διάθεση της ...
18 Μαϊος 2022
Πλήθος δημοσιευμάτων μέσων ενημέρωσης (δείτε ενδεικτικά ΕΔΩ και ΕΔΩ), περιγράφουν την τραγική κατάσταση, στην οποία βρίσκονται πολλοί Δήμοι της χώρας ...

Αθλητισμός

19 Μαϊος 2022
Στην Πρέβεζα φιλοξενείται σήμερα και αύριο η τελική φάση των πανελλήνιων σχολικών αγώνων πετοσφαίρισης. Το Υπουργείο Παιδείας έκανε δεκτό το αίτημα που υπεβαλε έγκαιρα η Διεύθυνση
19 Μαϊος 2022
Η Ευρωλίγκα βρίσκεται στο επίκεντρο του αγωνιστικού προγράμματος της ημέρας, καθώς διεξάγονται οι δύο ημιτελικοί του Final-4 στο Βελιγράδι. Ο ...
18 Μαϊος 2022
Με επιτυχία σε συμμετοχές, με επιτυχία σε οργάνωση, με επιτυχίες του ομίλου μας, ολοκληρώθηκε το ενωσιακό πρωτάθλημα τένις στην πόλη μας. ...
18 Μαϊος 2022
Ο τελικός του Γιουρόπα Λιγκ μαγνητίζει τα βλέμματα στο αγωνιστικό πρόγραμμα της Τετάρτης (18/5), καθώς Άιντραχτ Φρανκφούρτης και Ρέιντζερς διεκδικούν ...
17 Μαϊος 2022
Τα πλέι-οφ της Σούπερ Λιγκ ολοκληρώνονται σήμερα, με τη διεξαγωγή τριών αγώνων χωρίς βαθμολογικό ενδιαφέρον. Ξεχωρίζουν, πάντως, οι αγώνες ΑΕΚ - ...

Πολιτισμός

16 Μαϊος 2022
(Στείλτε κι εσείς τη δική σας φωτογραφία στο info@atpreveza.gr με την ένδειξη "ΦΩΤΟ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ" και δείτε τη δημοσιευμένη στη στήλη του atpreveza.gr «Η φωτογραφία της εβδομάδας»).
11 Μαϊος 2022
Με τις αποσκευές τους γεμάτες νέες μουσικές εμπειρίες επέστρεψαν οι μαθητές του Μουσικού Σχολείου Πρέβεζας από τα Μουσικά Φεστιβάλ της Ξάνθης και της ...
10 Μαϊος 2022
Η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Ηπείρου & το Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις μας προσκαλούν στην επίσημη παρουσίαση του λευκώματος ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ ΤΟΥ ...
05 Μαϊος 2022
Το φετινό Πολιτιστικό Πρόγραμμα του Δήμου Πρέβεζας, το οποίο ξεκίνησε επίσημα χθες και θα ολοκληρωθεί το Σεπτέμβριο, ανακοινώθηκε το πρωί της ...
30 Απριλίου 2022
Το διεθνές Preveza Jazz Festival γιορτάζει τα 20 του χρόνια και σας προσκαλεί όλους σε ένα υψηλού επιπέδου εκρηκτικό τετραήμερο στις 26,27,28,29 ...