Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2022 11:13

Σασμός : το δικαστήριο της κοινότητας (του Χάρη Ναξάκη)

Γράφει ο Χάρης Ναξάκης, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Οι ερινύες, Αληκτώ (της οργής), Μέγαιρα (του μίσους), Τισιφόνη (της εκδίκησης) ήταν χθόνιες θεές με αποκρουστικά χαρακτηριστικά, που κατοικούσαν στον Άδη και η αποστολή τους ήταν η τιμωρία όσων είχαν διαπράξει ηθικά εγκλήματα ή εγκλήματα κατά της φυσικής τάξης και αρμονίας του κόσμου. Συχνά οι θνητοί τις επικαλούνταν όταν ήθελαν να καταραστούν έναν εχθρό τους για να τον τιμωρήσουν είτε με φρικιαστικό θάνατο είτε οδηγώντας τον στην τρέλα με τις κραυγές τους. Ο βίος όμως και η πολιτεία των ερινύων τελείωσε όταν καταδίωξαν τον Ορέστη που είχε σκοτώσει την μητέρα του Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της για να τους εκδικηθεί για την δολοφονία του πατέρα του. Ο Ορέστης σώζεται από τον θεό Απόλλωνα που τον απάλλαξε από το μίασμα του φόνου και στη συνέχεια από την απόφαση της θεάς Αθηνάς να διεξαχθεί δίκη, με θνητούς δικαστές, σε δικαστήριο, στον Άρειο Πάγο και στο οποίο αθωώνεται. Έκτοτε οι ερινύες γίνονται ευμενίδες, θεές της ευλογίας ή καλύτερα οι άνθρωποι-δικαστές γίνονται κατά μια έννοια ερινύες. Ο μύθος περιγράφει μια από τις κορυφαίες ιδρυτικές πράξεις της Αθηναϊκής δημοκρατίας, την θεσμοθέτηση της δίκης, την κατάργηση της αυτοδικίας. Η γέννηση της δημοκρατίας στην αρχαία Ελλάδα είναι σύμφυτη με την γέννηση του νόμου, των υποχρεώσεων και των απαγορεύσεων, που θεσμίζονται από τους πολίτες εντός του δήμου, διότι υπήρχε η βαθιά πεποίθηση ότι από την συγκρότηση του σύμπαντος, αλλά και του ανθρωπογενούς κόσμου, συνυπάρχουν οι δυνάμεις της διχόνοιας αλλά και της συμφιλίωσης, της ενότητας. Ποιος θα ρυθμίσει αυτές τις δυνάμεις που είναι ιδρυτικές της ύπαρξης, ο θεόσταλτος νόμος ή η φύση; Ποιος θα αποτρέψει τον εμφύλιο στον οίκο ή στην πόλη; Η αυτοθεσμισμένη κοινωνία, που εντός του δημόσιου χώρου, στην Εκκλησία του Δήμου, θεσμοθετεί δικαιώματα, υποχρεώσεις και απαγορεύσεις, που περιορίζουν την αυτοδικία και καθιερώνουν την αμνηστία για όσα κακά έγιναν στο παρελθόν. Ο νόμος ως ανθρώπινο κατασκεύασμα, σχετικό και μεταβλητό, θα ρυθμίζει τα ανθρώπινα.

Γνωρίζουμε βέβαια από τις μελέτες των ανθρωπολόγων ότι από τα πρώτα του βήματα ο χόμο σάπιενς είχε επίγνωση ότι ήταν φορέας της παράφρονης παραβίασης του μέτρου, που οδηγούσε σε εμφύλιες σφαγές. Σε πολλές “πρωτόγονες” φυλές ήταν συνήθης πρακτική, ως τεχνική συμφιλίωσης, να χρησιμοποιείται η ανταλλαγή γυναικών ανάμεσα σε οικογένειες, ώστε να τελειώσει ο πόλεμος χάρη σ' έναν γάμο ανάμεσα στα αντίπαλα γένη. Η ειρηνική συνύπαρξη επιτυγχάνεται από την μεταστροφή της διχόνοιας, ενός εχθρικού συναισθήματος σε θετικό, μέσω ενός δεσμού ταύτισης, του γάμου. Άλλες τεχνικές συμφιλίωσης ήταν ο θεσμός του συμβουλίου των σοφών γερόντων για την επίλυση διαφορών, αλλά και τα διάφορα τελετουργικά και οι γιορτές που ελάμβαναν χώρα για να κατευνάσουν τα πάθη.

Δυο χωριανοί σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης τσακώθηκαν, ο ένας μαχαίρωσε τον άλλον, που εισήχθηκε στο νοσοκομείο. Η γυναίκα του τραυματισμένου, έχοντας επίγνωση του επαπειλούμενου εμφυλίου, πρόλαβε πριν ο άντρας της βγει από το νοσοκομείο με προληπτικό σασμό να δώσει το ένα της παιδί στον θύτη να το βαφτίσει. Η μη αποδοχή του σασμού θεωρείται χειρότερη από φόνο, όποιος τον παραβιάσει είναι μίασμα. Τί είναι όμως ο θεσμός του σασμού στα ορεινά της Κρήτης; Σασμός: συμφιλίωση, συμβιβασμός, σάζω (φτιάχνω). Σιάστες: διαμεσολαβητές, μεσίτες, συνήθως γέροντες ή πρόσωπα κύρους ή δάσκαλοι, γιατροί και ιερείς. Οι διαπραγματεύσεις, συνήθως μετά από φόνο, ζωοκλοπή, τραυματισμό, για να μην γενικευτεί ο κύκλος του αίματος διαρκούν μήνες και αν είναι επιτυχείς επικυρώνεται η συμφιλίωση με βάπτιση ή γάμο. Η συμφιλιωτική δύναμη του σασμού είναι τέτοια που στα ορεινά της Κρήτης δεν θα υπήρχε κοινωνική ισορροπία χωρίς αυτόν, άλλωστε σχεδόν πάντα το αποτέλεσμα ενός σασμού γίνεται αποδεκτό από τα δικαστήρια. Το γεγονός αυτό και κυρίως η ειρήνευση της κοινότητας, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, καταδεικνύει την σοφία των κοινοτήτων σε κοινωνικές πρακτικές διαχείρισης και περιορισμού της διχόνοιας. Δεν πρόκειται για μια καρικατούρα απονομής δικαιοσύνης, για έναν αρχαϊσμό που επιβιώνει, αλλά για υψηλού επιπέδου μάθημα του τρόπου θεσμοθέτησης ορίων αποτροπής της ύβρεος. Είναι άξιο λόγου ότι και επί ενετοκρατίας στην Κρήτη γινόταν σασμός- οι αντίπαλες οικογένειες υπέγραφαν συμφωνητικό ενώπιον νοτάριου (συμβολαιογράφου).

Από την αυτοθέσμιση στην κλασσική Ελλάδα – οι νόμοι αποφασίζονται στην συνέλευση του δήμου- την σοφία των “πρωτόγονων” κοινοτήτων, τον σασμό στην Κρήτη, έχουμε σήμερα οδηγηθεί στις μεταμοντέρνες ολιγαρχικές δημοκρατίες, η αγορά και οι νόμοι που της αντιστοιχούν ρυθμίζουν το ατομικό μας συμφέρον. Το προσωπικό συμφέρον είναι όμως ανταγωνιστικό και όχι συμφιλιωτικό. Το άτομο αυτό το μόνο που ξέρει είναι ότι η επίλυση των διαφορών γίνεται με το να κάνουμε αγωγές στα δικαστήρια. Η συμφιλίωση είναι μια ικανότητα, ένα συναίσθημα, που συναντάμε σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, η δε ηθική της συμφιλίωσης μας υπενθυμίζει ότι το άτομο αλληλεξαρτάται από το βλέμμα του άλλου και δεν είναι το νεωτερικό κατασκεύασμα του αυτόνομου και ορθολογικού ανθρώπου. Είναι επείγον σήμερα οι κοινότητες των ανθρώπων να θεσμοθετήσουν νέα είδη σασμών για την ειρηνική τους συνύπαρξη.

 

Διαβάστηκε 3455 φορές
  1. ΡΟΗ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ
  2. ΔΗΜΟΦΙΛΕΣΤΕΡΑ

title1 -- Διαβάστε επίσης... --

Στήλες

Κοινωνία

30 Ιανουαρίου 2023
Την Πρωτοχρονιάτικη βασιλόπιτα έκοψαν οι γυναίκες του καρναβαλιού της Πρέβεζας το απόγευμα της Κυριακής στο Diem Espresso Bar, ανταλλάσσοντας θερμές ...
30 Ιανουαρίου 2023
Την παρακάτω ανακοίνωση εξέδωσε ο Ενιαίος Αγροτοκτηνοτροφικός Σύλλογος Φαναρίου Πάργας: Μετά το μπλόκο που στήσανε οι αγρότες του Φαναρίου ...
30 Ιανουαρίου 2023
Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ ΠΡΕΒΕΖΑΣ Έχοντας υπόψη: α)Τις διατάξεις του αρθρ. 52 του Ν. 2696 / 1999 (ΦΕΚ Α-57) «Περί κυρώσεως του ...
30 Ιανουαρίου 2023
Με 21 θέματα στην ημερήσια διάταξη θα συνεδριάσει δια ζώσης και ταυτόχρονα μέσω τηλεδιάσκεψης το δημοτικό συμβούλιο Πρέβεζας στην ...

Πολιτική

30 Ιανουαρίου 2023
Στην παρακάτω δήλωση προχώρησε ο δημοτικός σύμβουλος Πρέβεζας Φώτης Ζέρβας: ΔΗΛΩΣΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ κ. ΖΕΡΒΑ ΦΩΤΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΑΞΗ ‘’ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗ’’ Προς : κ.
29 Ιανουαρίου 2023
Τους υποψήφιους για τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές σχεδόν σε όλες τις περιφέρειες της χώρας ανακοίνωσε το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, μετά την επικύρωσή τους ...
29 Ιανουαρίου 2023
Ξεκαθαρίζει άμεσα καθώς φαίνεται το πολιτικό τοπίο αναφορικά με τα άτομα που θα στηριχθούν από τον ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, τόσο για να ...
28 Ιανουαρίου 2023
Μετά την αναγκαστική αναδίπλωση της Κυβέρνησης και την απαραίτητη συμμόρφωσή της στην αριθμ. 2377/2022 απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της ...
28 Ιανουαρίου 2023
Με απόφασή του στις 23/1/2023 το Υπουργείο Υγείας αποφάσισε την παράταση της θητείας του διοικητή του ΓΝ Πρέβεζας Δημήτρη Σκανδάλη, μέχρι να ...

Αθλητισμός

30 Ιανουαρίου 2023
Την επιστροφή στην κορυφή θα επιδιώξει ο Παναθηναϊκός, στην Τρίπολη, σπάζοντας αρνητική παράδοση 6 αγώνων κόντρα στον Αστέρα. Στην Betsson Super League 2, η Καλλιθέα πάει για την 5η σερί εντός
29 Ιανουαρίου 2023
Την ήττα με σκορ 84-77 γνώρισε στην Κέρκυρα η Νικόπολη Πρέβεζας, στο πλαίσιο της 11ης αγωνιστικής του πρωταθλήματος μπάσκετ του Β' Ομίλου της Α' ...
29 Ιανουαρίου 2023
ΠΑΝΛΕΥΚΑΔΙΟΣ ΑΣ-Κ 1 - 0 ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΣΟΥΚΑΛΑΔΩΝ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ ΒΟΝΙΤΣΑΣ 2 - 1 ΘΡΙΑΜΒΟΣ ...
29 Ιανουαρίου 2023
Η ΑΕΚ υποδέχεται τον Άρη και με νίκη θα βρεθεί μόνη πρώτη στη βαθμολογία, έχοντας έναν αγώνα περισσότερο από τον Παναθηναϊκό. Για το Κύπελλο ...
28 Ιανουαρίου 2023
Τα δεδομένα για το ζευγάρι υπάρχουν στην ανάλυση. Συνοπτικά, ο ΠΑΣ είναι η μοναδική ομάδα που δεν έχει κρατήσει απαραβίαστη την εστία του ούτε σε ...

Πολιτισμός

29 Ιανουαρίου 2023
Η Κινηματογραφική Λέσχη πιστή στην προβολή ταινιών με κινηματογραφικό χαρακτήρα και αισθητική προβάλλει την   Τετάρτη 1 Φεβρουαρίου 2023 2023(21:00) το συναρπαστικό κωμικό δράμα «Ο
25 Ιανουαρίου 2023
Ο Χρόνος μετρά αντίστροφα για τις πολύχρωμες γιορτές του Καρναβαλικού Κομιτάτου Πρέβεζας, τόσο τις κεντρικές του εκδηλώσεις όσο και τις παράλληλες, ...
24 Ιανουαρίου 2023
Η Κινηματογραφική Λέσχη πιστή στην προβολή ταινιών με κινηματογραφικό χαρακτήρα και αισθητική προβάλλει την Τετάρτη 25 Ιανουαρίου 2023,21:00 σε ...
20 Ιανουαρίου 2023
Ο Ιατρικός Σύλλογος Πρέβεζας σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου-λευκώματος του Σπύρου Αλεξ. Σουμαλεύρη με τίτλο: Ιατροί & Υγεία στο Ν. ...
18 Ιανουαρίου 2023
Με τις γυναίκες να πρωταγωνιστούν θα πραγματοποιηθεί η κοπή της Πρωτοχρονιάτικης Πίτας του  Γυναικείου Καρναβαλιού της Πρέβεζας την Κυριακή 29 ...